مسجد صفی رشت یکی از قدیمیترین بناهای مذهبی این شهر است که در دل بازار تاریخی رشت قرار گرفته و با روایتهای متعدد، معماری سنتی و پیشینه فرهنگی خود شناخته میشود. این مسجد که نامش با افسانهها و رویدادهای واقعی گره خورده، بخشی از هویت کهن محله بحرالعلوم و بازار زرگرها را شکل میدهد.
حضور چاه صاحبالزمان، حکایتهای مربوط به شیخ صفیالدین اردبیلی و ماجرای مشهور صفیمیرزا، این مسجد را به یکی از مهمترین نشانههای تاریخی رشت تبدیل کرده است. در ادامه این مطلب از وبلاگ سفرتاپ، تاریخچه مسجد صفی رشت، معماری آن، روایتهای تاریخی، بخشهای مهم، مسیر دسترسی و جاهای دیدنی نزدیک مسجد بررسی میشود.
تاریخچه مسجد صفی رشت
از مسجد صفی رشت بهعنوان یکی از کهنترین مساجد این شهر یاد میشود، اما تاریخ دقیق ساخت آن همچنان در ابهام قرار دارد. بر اساس روایتهای معتبر، در اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم هجری، شیخ صفیالدین اردبیلی در سفر خود به گیلان و دیدار با شیخ زاهد گیلانی در محل فعلی مسجد، چاهی حفر کرده و عبادتگاهی ساده بنا میکند.
این مکان در طول سالها گسترش مییابد و به مسجدی کامل تبدیل میشود. وجود چاه معروف صاحبالزمان در کنار مسجد، یکی از نشانههایی است که این روایت را تقویت میکند.
کشفیات باستانشناسی و روایتهای تاریخی مسجد
در سالهای اخیر، طی خاکبرداری و تجدید بنای مسجد در سال ۱۳۹۹، مشخص شد که این بنا روی یک گورستان بسیار قدیمی ساخته شده و اشیای کشفشده از دورههای ایلخانی و تیموری هستند. روایات دیگری نیز نقش این مسجد را در رخدادهای تاریخی برجسته میکند.
پیشنهاد خواندنی
یکی از مهمترین آنها، ماجرای قتل صفیمیرزا فرزند ارشد شاهعباس صفوی است که طبق برخی منابع، پیکر او بهصورت موقت در این مسجد دفن شد. این مجموعه روایتها نشان میدهد که مسجد صفی نهتنها یک عبادتگاه، بلکه نقطهای مهم در حافظه تاریخی رشت است.
علت نامگذاری مسجد صفی رشت
علت نامگذاری مسجد صفی رشت به مجموعهای از روایتهای تاریخی بازمیگردد. مشهورترین روایت، ارتباط این نام با شیخ صفیالدین اردبیلی است؛ عارفی که گفته میشود در سفر خود به گیلان چاهی در این محل حفر کرده و عبادتگاهی بنا نهاده که بعدها به مسجد تبدیل شده است.
روایت دیگر به صفیمیرزا، فرزند ارشد شاه عباس اول، اشاره دارد که در نزدیکی همین مسجد کشته و بهطور موقت در آن دفن شد؛ به همین دلیل این بنا در گذشته با نام «مسجد شهیدیه» نیز شناخته میشد. مجموع این داستانها، نام «مسجد صفی» را برای این مسجد تاریخی تثبیت کرده است.
معماری مسجد صفی رشت
معماری مسجد صفی رشت تلفیقی از سادگی گیلانی و ظرافت هنر اسلامی است؛ ترکیبی که در بخشهای مختلف بنا از محراب تا گلدستهها دیده میشود. این مسجد طی سالهای مختلف بازسازی شده، اما همچنان هویت سنتی خود را حفظ کرده است. شاخصههای معماری مسجد صفی رشت عبارتند از:
- ورودیهای دوگانه در بخش شمالی با قوسهای سنتی؛
- محراب با گچبریهای گل و بوته و کتیبههای قرآنی؛
- وجود سه فلیپا در جنوب مسجد با ارتفاع حدود چهار متر؛
- کاشیکاریهای لاجوردی در بخش پایینی دو فیلیپا؛
- گلدستههای آجری مدور با قطر دو متر و سقف سفالی؛
- سقف چوبی با پوشش سفالین، متناسب با اقلیم مرطوب رشت؛
- چاه قدیمی صاحبالزمان در نزدیکی گلدستهها؛
- استفاده از آجر و گچ بهعنوان مصالح اصلی بنا
معماری مسجد حاجصفی رشت نشان میدهد که این بنا در کنار کارکرد مذهبی، حامل ارزشهای تاریخی و هنری نیز هست؛ ارزشهایی که باعث شده این مسجد همچنان یکی از نمادهای فرهنگی شهر رشت باقی بماند.
چرا مسجد صفی رشت مورد اهمیت است؟
اهمیت مسجد صفی رشت تنها به قدمت آن محدود نمیشود، بلکه به نقشی برمیگردد که در تاریخ اجتماعی و سیاسی شهر ایفا کرده است. این مسجد علاوهبر آنکه یکی از نخستین عبادتگاههای رشت بوده، در مقاطع مختلف بهعنوان محل گردهماییهای مردمی و فعالیتهای انقلابی نیز شناخته شده است.
پیشنهاد خواندنی
حضور روایتهای مهمی مانند قتل صفیمیرزا در جوار مسجد، کشفیات باستانشناسی ارزشمند و احترام دیرینه مردم به چاه صاحبالزمان، همگی نشان میدهد که این مسجد نه فقط یک بنای مذهبی، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی رشت بهشمار میآید.
مسجد صفی رشت کجاست؟
مسجد سفید رشت در قلب بافت تاریخی شهر و در نزدیکی بازار رشت قرار گرفته؛ جایی که رفتوآمد روزانه مردم محلی، حالوهوای اصیل این مسجد را حفظ کرده است. این مسجد در محلهای به همین نام و در امتداد بازار زرگرها قرار دارد و یکی از دردسترسترین مکانهای تاریخی رشت بهشمار میآید.
| نوع اطلاعات | توضیحات |
| آدرس دقیق | گیلان، رشت، خیابان بحرالعلوم (شهناز سابق)، محله مسجد صفی، انتهای بازار زرگرها |
| لوکیشن روی نقشه | موقعیت روی نقشه |
| مسیر دسترسی پیشنهادی | ورود از خیابان شریعتی و ادامه مسیر به سمت بازار زرگرها تا رسیدن به محله مسجد صفی |
| نزدیکترین نقاط شاخص | میدان شهرداری رشت، بازار بزرگ رشت |
این موقعیت مرکزی و نزدیک بودن به میدان شهرداری سبب شده مسجد صفی بهراحتی در دسترس باشد و بازدید از آن را بتوان با گشتوگذار در بازار تاریخی رشت همراه کرد.
جاهای دیدنی رشت نزدیک مسجد صفی رشت
موقعیت مرکزی بازار مسجد صفی رشت در دل بافت قدیمی این شهر باعث شده اطراف آن پر از مکانهای تاریخی رشت، بازارهای سنتی و فضاهای اصیل شهری باشد. بازدیدکنندگان معمولاً گردش در این مسجد را با قدمزدن در بازار بزرگ رشت، دیدن خانههای تاریخی و سرزدن به دیگر مساجد قدیمی شهر ترکیب میکنند.
نزدیکی این جاذبهها به یکدیگر، بازدید از آنها را ساده و لذتبخش کرده است. در جدول زیر مکانهای دیدنی نزدیک مسجد صفی رشت آورده شده است:
| نام جاذبه | توضیح کوتاه | آدرس | لوکیشن |
| بازار بزرگ رشت | معروفترین بازار سنتی گیلان با حالوهوای اصیل، خوراکیهای محلی و معماری قدیمی | میدان شهرداری، ابتدای بازار اصلی | موقعیت روی نقشه |
| خانه ابریشمی | خانهای تاریخی مربوط به دوره قاجار با معماری چوبی و حیاط مرکزی زیبا | خیابان شریعتی، کوچه زرجوب | موقعیت روی نقشه |
| مسجد حاجی سمیع | مسجدی دوطبقه با سقف سفالی و کاشیکاریهای چشمنواز متعلق به دوره قاجار | خیابان شریعتی، محله ساغریسازان | موقعیت روی نقشه |
| مسجد کاسهفروشان | از مساجد قدیمی رشت با مدرسه دینی و معماری شاخص قاجاری | بازارچه کاسهفروشان، نزدیکی میدان شهرداری | موقعیت روی نقشه |
| میدان شهرداری رشت | نماد اصلی شهر بههمراه ساختمان تاریخی شهرداری و برج ساعت | خیابان امام خمینی، مقابل عمارت شهرداری | موقعیت روی نقشه |
وجود جاهای دیدنی رشت در فاصلهای کوتاه از مسجد حاج صفی، فرصت مناسبی فراهم میکند تا بازدیدکنندگان در یک نیمروز به سراغ چندین نقطه تاریخی شهر رشت رفته و با بافت قدیمی و هویت فرهنگی مرکز گیلان بیشتر آشنا شوند.
نفس تاریخ در مسجد حاج صفی
مسجد حاج صفی رشت در طول قرنها نهتنها یک عبادتگاه، بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مرکز گیلان بوده است. روایتهای مختلف درباره شکلگیری آن، کشفیات باستانشناسی، ماجرای صفیمیرزا و جایگاه مسجد در بافت قدیمی شهر، همگی نشان میدهد که این بنا فراتر از یک مسجد معمولی است.
معماری سنتی، چاه صاحبالزمان، گلدستههای آجری و نزدیکی به بازار بزرگ رشت، این مکان را به یکی از دیدنیترین نقطههای شهر تبدیل کرده است؛ جایی که گذشته و حال رشت در کنار یکدیگر روایت میشوند.
برای دیدن این مسجد تاریخی و دیگر جاذبههای رشت، میتوان از تورهای سفرتاپ استفاده کرد و با برنامهای دقیقتر، سفری پربار و لذتبخش را در شهر باران تجربه کرد.
