موزه تاریخ ارامنه تهران؛ آثاری ارزشمند از فرهنگ، تاریخ و مذهب

ارامنه سال‌های طولانی است که با صلح و دوستی در ایران زندگی می‌کنند و حالا به یکی از همسایه‌های ما تبدیل شده‌‌اند. آن‌ها برای عبادت، کلیساهایی ساختند تا کنار هم جمع شوند؛ اما در نزدیکی یکی از این کلیساها، موزه‌ای راه‌اندازی شده که مجموعه‌ای از آثار تاریخی در آن نگهداری می‌شود. اشیای این موزه، اهدایی خانواده‌های ارمنی و کلیساهای دیگر ایران هستند و حالا به آن موزه تاریخ ارامنه می‌گویند. در این مقاله از مجله گردشگری سفرتاپ به معرفی موزه، آثار، ساعت و هزینه بازدید می‌پردازیم.

تاریخچه موزه تاریخ ارامنه

در دوران پهلوی اول و حدود سال 1309 خورشیدی، تعداد خانواده‌های ارمنی که ساکن تهران بودند خیلی زیاد شد. آن‌ها نیاز به مکانی برای عبادت و برگزاری مراسم‌های مذهبی داشتند؛ بنابراین به‌مرور زمان کلیساهای جدیدی در سراسر ایران ساخته شد.

بلیط هواپیما تهران

رزرو هتل تهران

بلیط قطار تهران

بلیط اتوبوس تهران

ساخت کلیسای مریم مقدس و انتخاب نام آن

یکی از این کلیساها، کلیسای مریم مقدس است که مراحل ساخت آن در سال 1317 خورشیدی تمام شد. جالب اینجاست که اسم مریم مقدس را «گاره‌گین کاتولیکوس» در سال 1324 خورشیدی انتخاب کرد. در حیاط کلیسا آرامگاه و تندیس‌هایی از آرداک مانوکیان می‌بینید؛ اما آنچه که بیشتر از همه جلب‌توجه می‌کند، زیرزمین شمال‌شرقی حیاط است.

معرفی موزه اسقف آرداک مانوکیان

موزه اسقف آرداک مانوکیان که به آن موزه تاریخ ارامنه، موزه ملی ارامنه یا موزه مردم‌شناسی ارامنه هم می‌گویند، یکی از جاهای دیدنی تهران نزدیک میدان فردوسی است که در ضلع شمال‌شرقی حیاط کلیسای مریم مقدس قرار دارد. بنابراین در محوطه کلیسا به مکانی دسترسی دارید که تاریخ ارامنه را در آغوش خود گرفته و از آن محافظت می‌کند.

راه‌اندازی و آثار موزه

موزه ملی ارمنی‌ها با هدف بزرگ‌داشت و احترام به اسقف اعظم آرداک مانوکیان که حدود 40 سال رهبری دینی ارمنی‌های مقیم تهران را برعهده داشت، در آبان ماه سال 1387 خورشیدی راه‌اندازی شد. موزه در زیرزمین برپا شده و اکثر آثار موجود در آن اشیایی است که اسقف آرداک مانوکیان به موزه اهدا کرده است.

آدرس موزه تاریخ ارامنه

موزه تاریخ ارامنه تهران در تقاطع خیابان میرزا کوچک‌خان و کوچه زرتشتیان قرار دارد. محل کلیسایی که موزه در کنار آن راه‌اندازی شده از شمال با خیابان نوفل‌لوشاتو، از جنوب با خیابان جمهوری و از غرب با بلوار حافظ احاطه شده است.

سالن های موزه تاریخ ارامنه

موزه تاریخی ارامنه سالن‌های مختلفی دارد که در هر کدام از آن‌ها مجموعه‌ای از آثار نگهداری می‌شود. برخی از سالن‌های اصلی به شرح زیر هستند:
سالن لباس‌های ارامنه در دوره‌های مختلف؛
سالن تابلوهای نقاشی، کارهای دستی و مجسمه‌ها؛
سالن تصایر و نقشه‌های کلیساهای دیگر ایران؛
سالن وسایل شخصی، دست‌نوشته‌ها و نشان‌های اسقف آرداک مانوکیان؛
سالن کتاب‌های خطی و چاپی، نشریه‌ها و اسناد و مدارک تاریخی؛
سالن سکه‌ها، اسکناس‌ها، عتیقه‌ها و لوازم قدیمی.

آثار موزه تاریخ ارامنه

آثار موزه، تاریخ ارامنه در ایران را به‌تصویر می‌کشد؛ برای همین هم به یکی از جاهای دیدنی تهران برای خانواده‌ها و بچه‌ها تبدیل شده است. همان‌طور که قبل‌تر اشاره شد، بیشتر آثار موزه، اهدایی اسقف اعظم آرداک مانوکیان بوده که شامل لوازم‌شخصی و بعضی مدارک می‌شود.

یکی از افتخارهای موزه ارامنه، آثاری هستند که مردم آن‌ها را به موزه اهدا کرده‌اند. در واقع آثار این موزه توسط گروه خاصی کشف نشده و همگی آن‌ها نمونه‌هایی از اشیای قیمتی و عتیقه‌ای هستند که خانواده‌های ارمنی در خانه خود از آن‌ها نگهداری می‌کردند؛ اما با راه‌اندازی موزه، اینجا را خانه بهتری برای آثار تاریخی دیدند. البته بخشی از آثار را کلیساهای دیگر به موزه اهدا کرده‌‌اند تا به‌صورت اصولی از آن‌ها حفاظت شود.

این موزه که در فضایی به مساحت 470 مترمربع راه‌اندازی شده، در حال حاضر 266 اثر مهم از تاریخ، فرهنگ و مذهب ارامنه به شرح زیر دارد:

لوازم و وسایل شخصی

جالب است بدانید که مهم‌ترین بخش موزه تاریخ ارامنه به نمایش لوازم و وسایل شخصی اسقف آرداک مانوکیان اختصاص دارد؛ وسایلی که این اسقف عالی‌رتبه در طول 40 سال رهبری مذهبی ارامنه ایران از آن‌ها استفاده کرده است. در کنار وسایل شخصی می‌توانید نمونه‌هایی از اسناد و مدارک و حتی وسایل کار ایشان را ببینید.
مجموعه لوازم و وسایل مورداستفاده اسقف مانوکیان که در سالنی ویژه نگهداری می‌شود به شرح زیر هستند:
وسایل شخصی؛
نشان‌ها؛
جوایز؛
اسناد و مدارک؛
دست‌نوشته‌ها.

دستگاه‌ شمع‌سازی قدیمی

یکی از نایاب‌ترین آثار موزه تاریخی ارامنه، دستگاه شمع‌سازی قدیمی است که در گوشه‌ای آرام و بی‌صدا قرار گرفته و نمایشی از نحوه ساختن شمع‌های کلیسا را ارائه می‌کند. جالب اینجاست که اعضای کلیسا در طول مدت 32 سال بیشتر از 37 میلیون شمع با این دستگاه برای کلیساهای ایران ساخته‌‌اند. این میزان شمعی که ساخته شده، نشان‌دهنده کهنه‌کار بودن این دستگاه قدیمی و اهمیت آن برای کلیساها است.

کتاب‌ها و نشریه‌ها

کتاب مقدس، کتاب‌های تاریخی و مجموعه‌ای از آثار با محتوای دینی و مذهبی در کنار نمونه‌هایی از نشریه‌ها، بخشی از آثار تاریخی و مهم موزه ارامنه هستند. یکی از این کتاب‌های خطی، انجیل دست‌نویسی است که بیشتر از 450 سال قدمت دارد.
تصور کنید در طول مدت 450 سال چه اسقف‌ها و رهبرهای مذهبی از این کتاب نگهداری کردند تا به‌عنوان نمادی از دین و در سلامت فیزیکی کامل برای نسل‌های بعدی به یادگار بماند.
البته کتاب دینی خطی دیگری هم در موزه نگهداری می‌شود که قدمت آن به 600 سال می‌رسد؛ اما اطلاعات زیادی از آن در دسترس نیست.

سکه‌ها و اسکناس‌ها

سکه‌های قدیمی و نمونه‌هایی از اسکناس‌هایی که در کشور ارمنستان رایج بوده، بخش دیگری از آثار تاریخی موزه ارامنه هستند.

اشیای قدیمی و عتیقه

در بخشی از موزه، مجموعه‌ای از اشیای قدیمی و عتیقه نگهداری می‌شود که بیشتر آن‌ها اهدایی مردم به موزه هستند. از جمله این آثار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
ظرف‌های سفالی و چوبی؛
ظرف‌های نقره عتیقه؛
فرش‌های دست‌باف.

لوازم مراسم‌های مذهبی

اسقف‌ها و رهبرهای دینی ارامنه در مراسم‌های مذهبی از وسایل ویژه‌ای استفاده می‌کنند که نمونه‌ای از آن‌ها در موزه نگهداری می‌شود. از جمله این وسایل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
کلاه؛
آوندهای حاوی کُندر؛
کمربند.
آوندهایی که در مراسم‌های مذهبی ارامنه استفاده می‌شود، جایی کوچک برای قرارگیری کُندر دارد تا فضای کلیسا را خوش‌بو و عرفانی کند.

سازها و ناقوس‌ها

شاید زیباترین بخش موزه که تاثیر زیادی در آشنایی مردم ایران با فرهنگ و مراسم کلیساها دارد، قسمت ناقوس‌ها و سازها باشد. ناقوس‌های موزه از ساختمان کلیساهای ارامنه در شهرهای مختلف ایران جمع‌آوری شده و حالا اینجا برای خودشان خانواده‌ای ساخته‌اند.
البته نباید از نمونه سازهای خاص موزه غافل شد؛ مجموعه‌ای از آثار زیبا و هنری که لطافت و ذوق ارمنی‌ها را به‌تصویر می‌کشد. چون در بیشتر مراسم‌های مذهبی، سازهایی نواخته می‌شود که همگی ریشه در فرهنگ و مذهب ارمنستان دارند؛ بنابراین این بخش برای تاریخ ارامنه مانند نمادی از ذوق و هنر است.

نقشه‌ها و تصاویر کلیساهای دیگر

یکی از آثار ارزشمند موزه تاریخی ارامنه، تصاویر و نقشه‌هایی از کلیساها و دیرهای ارامنه در تهران و شهرهای دیگر است. این نقشه‌ها علاوه‌بر مشخصات جغرافیایی حاوی اطلاعات دیگری مانند مشخصات فنی و مهندسی هر کلیسا هم هستند. نقشه‌هایی که در موزه می‌بینید به‌دلیل تک‌نسخه‌بودن به نمونه‌ای از آثار ارزشمند و تاریخی ارامنه تبدیل شده‌اند.

لباس‌های زنان و مردان ارمنی

یکی از بخش‌های زیبای موزه اسقف آرداک مانوکیان، قسمت نمایش لباس‌های سنتی زنان ارامنه در دوره‌های مختلف مانند لباس ملکه گوران‌دخت از سلسله باگراتیه است. جالب است بدانید که طرح این لباس را از روی نقاشی منحصربه‌فرد جلد چرمی کتاب مقدس کلیسای هاکوپ مقدس برداشته‌اند.
لباس‌های دیگری که در موزه می‌بینید، مجموعه‌ای از لباس‌های اهالی منطقه فریدن و همین‌طور لباس بانوی تارک‌دنیا در قرن 17 میلادی از جلفای اصفهان است که طرح آن را از روی نقاشی کلیسای کاتارینه مقدس جلفای اصفهان برداشته‌اند.

تندیس‌ها و مجسمه‌ها

مانند هر موزه دیگری، تندیس‌ها بخشی جدانشدنی از موزه تاریخ ارامنه تهران هستند که در سالن‌های مختلفی آن‌ها را می‌بینید. این تندیس‌ها متعلق به اسقف‌ها و رهبرهای ارامنه بوده و از نظر مذهبی ارزش زیادی برای خانواده‌های ارمنی دارند.

ماکت‌ها

در این موزه تاریخی و زیبا، بخشی به ارائه ماکت‌هایی از زندگی روستایی ارامنه و عروسک‌هایی اختصاص پیدا کرده که لباس‌های سنتی مردم ارمنستان را پوشیده‌‌اند. این بخش آنقدر خاص و دیدنی است که شاید شیفته آن شوید.

نقاشی‌ها

یکی از بخش‌های زیبا و فراموش‌نشدنی موزه ارامنه، نقاشی‌هایی از هنرمندان معاصر ایرانی-ارمنی و نقاش‌های دیگری به شرح زیر هستند:
اما آبراهامیان؛
زاون آیوازیان؛
آلنوش آوانسیان؛
هاکوپ وارطانیان؛
سیمون آیوازیان؛
ادمان آیوازیان؛
آندره سوروگین؛
گریگور یعقوبی؛
ستراک نازاریان؛
آرامازد نازاریان؛
لیلیت تریان.
از بین نقاش‌های لیست بالا، لیلیت تریان، علاوه‌بر نقاشی، مجسمه‌ساز برجسته‌ای بوده و او را با عنوان «مادر مجسمه‌سازی مدرن» می‌شناسند. این بانوی هنرمند، تندیس یادبود یپریم‌خان را در سال 1349 خورشیدی ساخت تا در کلیسای مریم مقدس نصب شود.

تور مجازی موزه تاریخ ارامنه تهران
سایت موزه اسقف آرداک مانوکیان، بخشی را به‌عنوان تور مجاری طراحی کرده که در آن تصاویری 360 درجه از بخش‌های مختلف دیده می‌شود. بنابراین از طریق لینک زیر می‌توانید از موزه بازدید کنید:
arm-museum.ir

ساعت بازدید از موزه تاریخ ارامنه

بازدید از موزه اسقف آرداک مانوکیان ساعت‌ مشخصی در روزهای هفته دارد که به شرح جدول زیر است:

همان‌طور که می‌بینید، موزه تاریخ ارامنه برخلاف سایر موزه‌های تهران، به‌جای روزهای جمعه، دوشنبه‌ها تعطیل است.

قیمت بلیت موزه تاریخ ارامنه سال 1404

قیمت بلیت موزه تاریخ ارامنه تهران در سال 1404 برای ایرانی‌ها، 10000 تومان است. در سایت موزه جایی برای رزرو و خرید بلیت نیست؛ پس باید بلیت را حضوری بخرید.

کافه و رستوران نزدیک موزه تاریخ ارامنه

موزه تاریخ ارامنه در منطقه‌ای قرار گرفته که دورتادور آن رستوران و کافه با طراحی ویژه و قدیمی وجود دارد. از جمله این کافه‌ها و رستوران‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

جاهای دیدنی نزدیک موزه تاریخ ارامنه

با بازدید از موزه تاریخی ارامنه، شاید دلتان بخواهد به جاهای دیدنی اطراف هم سری بزنید؛ به‌همین‌دلیل در جدول زیر لیستی از جاهای دیدنی نزدیک موزه تاریخ ارامنه با لوکیشن و فاصله آمده تا انتخاب راحت‌تری داشته باشید:

موزه تاریخ ارامنه با آثاری اهدایی از کلیساها و مردم

موزه تاریخ ارامنه نقش مهمی در نمایش تاریخ کشور ارمنستان در ایران دارد؛ چون در آن مجموعه‌ای منحصربه‌فرد از آثار مختلفی مثل تابلوهای نقاشی، نقشه‌های کلیساها، عکس‌های تاریخی و حتی وسایل مراسم نگهداری می‌شوند. این موزه در زیرزمینی نزدیک کلیسای مریم مقدس راه‌اندازی شده و جایگاه مهمی بین خانواده‌های ارمنی دارد. برای بازدید باید بلیت بخرید و بهترین روش خرید بلیت موزه ارامنه از سایت سفرتاپ است.